يحيى السهروردي ( شيخ اشراق )
21
مجموعه مصنفات شيخ اشراق
به دست آمده در مجموعهى سوم مصنفات شيخ اشراق ، چاپ شده است ( ص ص 111 - 195 ) مثل ساير آثار فارسي أو ، نثر علمي سخته وسليس است ونيك پيدا است كه نويسنده براي يافتن اصطلاحات وتعبيرات پارسى به تكلّف نيفتاده است . ترجمه ، تحت اللفظي نيست بلكه معنى به معنى است ودر عين حال ، از متن خارج نشده است . از لحاظ قواعد زبان ، جملهها داراى نظم جمله بندى فارسي است البتة گاهى بر خلاف ديده مىشود كه با در نظر گرفتن زمان واينكه متن علمي است چندان مهم نيست . براي مقايسه ، در اينجا نمونهيى از متن فارسي وعربى آورده مىشود : متن عربى ( بند 73 ) : ولك أن تعلم أنّ المبدع الأول لم يفعل الأشياء لغرض ، لأنّ كل فاعل لغرض إنّما يفعل لأنّ ذلك الغرض أولى به وإلّا لم يترجّح فعله على تركه . وما هو الأولى بشئ يستكمل به وتركه يكون نقصا له ، فهو فقير إلى الفعل . وواجب الوجود لا يمكن فيه جهة فقر واستكمال بالصنع . فإن قيل : « يفعل الأشياء لأنّ الخير حسن في نفسه » ، يجاب : بأنّ الشيء وإن كان حسنا في نفسه ما لم يكن الأولى عند الفاعل والأحسن أن يفعله ، لا يفعله والأول غني عن الأشياء . متن فارسي ( بند 71 ، مجموعهى سوم مصنفات ، ص 166 ) : بدان كه بارى تعالى هيچ چيزى را از بهر غرضى نيافريد زيرا كه هر فاعلى كه فعلى كند از بهر غرض از بهر آن كند كه غرضش بدو اولىتر باشد واگر نه فعلش بر تركش راجح نشدى . وهر چه به چيزى كمال يابد تركش أو را نقص باشد ، پس أو محتاج باشد به كردن آن . وواجب الوجود را نشايد كه در أو جهت احتياج باشد وبه صنع مشكل « 1 » شود . اگر گويند كه چيزها را از بهر آن كند كه خير نيكو است در نفس خود ، جواب دهند كه چيزى اگر چه در نفس خود نيكو باشد ، ما دام كه پيش فاعل كردن أو اولىتر ونيكوتر نبود آن فعل نكند . لازم به يادآورى است كه در چنين متنهايى ، اشتباهات وتصرفات نسّاخ را همواره بايد در نظر داشت . متن عربى الألواح العمادية تا كنون چاپ نشده است . از آن جهت كه قسمت مهمى از انديشهها وسبك نگارش حكيم اشراق ، در اين اثر متجلي است ، اميد است انتشار آن در
--> ( 1 ) « مشكل » بايد « مستكمل » باشد محتملا غلط چاپى است .